Κάθε χρόνο, με αφορμή τον Άγιο Βαλεντίνο, ο έρωτας παρουσιάζεται σαν μια υπόσχεση ολοκλήρωσης. Σαν την αναζήτηση εκείνου του «άλλου μισού» που θα έρθει να καλύψει τα κενά και να μας κάνει επιτέλους ολόκληρους. Η εμπειρία όμως των σχέσεων και ακόμη περισσότερο η εμπειρία της θεραπείας δείχνει κάτι διαφορετικό. Οι πιο επώδυνες ιστορίες δεν γεννιούνται από έλλειψη αγάπης, αλλά από την ανάγκη να σωθούμε μέσα από τον άλλον.
Όταν ο έρωτας στηρίζεται στην έλλειψη, γίνεται εύθραυστος. Γιατί μαζί με την ανάγκη γεννιέται και η προσδοκία και η προσδοκία, όσο αθόρυβα κι αν εμφανιστεί, αργά ή γρήγορα βαραίνει τη σχέση.
Δεν πιστεύω στο «άλλο μισό». Πιστεύω όμως βαθιά σε δύο ολόκληρους ανθρώπους που συναντιούνται. Ανθρώπους που δεν ενώνονται για να χαθούν, αλλά για να δημιουργήσουν έναν κοινό χώρο. Όχι για να καλύψουν ένα κενό, αλλά για να μοιραστούν κάτι που ήδη υπάρχει μέσα τους.
‘’Ο έρωτας δεν έρχεται για να μας ολοκληρώσει. Έρχεται για να μας αποκαλύψει’’.
Στην αναλυτική ψυχολογία, ο Carl Jung δεν αντιμετώπισε ποτέ τον έρωτα ως ρομαντική σύμπτωση. Τον είδε ως μια βαθιά ψυχική διεργασία. Στην αρχή του, σχεδόν πάντα, λειτουργεί ως προβολή. Ερωτευόμαστε εκείνο που δεν έχουμε ακόμη αναγνωρίσει μέσα μας. Ο άλλος γίνεται ο φορέας της anima ή του animus των ασυνείδητων πλευρών της ψυχής μας. Δεν βλέπουμε τον άνθρωπο όπως είναι· τον κοιτάμε μέσα από το δικό μας ασυνείδητο.
Ίσως γι’ αυτό ο έρωτας στην αρχή μοιάζει τόσο έντονος. Δεν είναι μόνο ο άλλος που μας συγκινεί. Είναι η αίσθηση ότι κάτι μέσα μας ξυπνά: μια ζωντάνια που είχε χαθεί, μια δύναμη που δεν είχαμε τολμήσει, μια τρυφερότητα που είχαμε μάθει να κρατάμε πίσω. Ο έρωτας τότε λειτουργεί σαν αφύπνιση.
Πολλές φορές, όμως, αυτή η έλξη αγγίζει και κάτι βαθύτερο. Μια ανάγκη σύνδεσης που πηγάζει από το εσωτερικό παιδί και αναζητά ασφάλεια, επιβεβαίωση, συγχώνευση. Είναι ένας έρωτας έντονος, σχεδόν απόλυτος αλλά και εύθραυστος. Όταν ο άλλος καλείται να καλύψει ανεκπλήρωτες ανάγκες του παρελθόντος, η σχέση φορτώνεται με βάρη που δεν της ανήκουν.
Υπάρχει και μια άλλη μορφή έρωτα, πιο απαιτητική: ο έρωτας της σκιάς. Εκεί όπου μας ελκύει όχι μόνο αυτό που μας καθησυχάζει, αλλά και αυτό που μας ταράζει. Ο άλλος γίνεται καθρέφτης πλευρών που έχουμε απορρίψει ή φοβηθεί. Εκεί γεννιέται το πάθος αλλά και η σύγκρουση.
Καθώς η σχέση προχωρά, οι προβολές αρχίζουν σιγά σιγά να υποχωρούν. Ο άλλος παύει να είναι σύμβολο και γίνεται άνθρωπος — με όρια, αντιφάσεις, αδυναμίες και τη δική του ιστορία. Εκεί ξεκινά η ωρίμανση. Και συχνά, εκεί εμφανίζεται και η δυσκολία.
Γιατί αυτή είναι η στιγμή που ο έρωτας είτε αλλάζει μορφή είτε «σπάει». Όχι απαραίτητα επειδή έσβησε το συναίσθημα, αλλά επειδή η μετάβαση από την προβολή στη συνάντηση δύο πραγματικών ανθρώπων είναι απαιτητική. Στη σύγχρονη εποχή, αυτό το σημείο συνοδεύεται συχνά από απόσυρση, σιωπή ή ακόμη και εξαφάνιση — όχι πάντα από έλλειψη αγάπης, αλλά από φόβο μπροστά στην οικειότητα.
Κι όμως, όταν αυτή η φάση αντέχεται, ο έρωτας μπορεί να μετακινηθεί σε κάτι βαθύτερο. Να γίνει επιλογή. Να περάσει από το «σε χρειάζομαι για να υπάρχω» στο «σε θέλω ενώ υπάρχω». Εκεί ο άλλος δεν είναι σωτήρας ούτε λύση. Είναι συνοδοιπόρος.
Στην πιο ώριμη μορφή του, ο έρωτας γίνεται μέρος της διαδικασίας εξατομίκευσης. Δεν ακυρώνει τον εαυτό, τον διευρύνει. Δεν ζητά συγχώνευση, επιτρέπει συνάντηση. Δύο ακέραιοι άνθρωποι στέκονται ο ένας απέναντι στον άλλον χωρίς να χάνουν τη μοναδικότητά τους.
Ίσως τελικά αυτό να είναι το ουσιαστικό νόημα του έρωτα. Όχι να μας κάνει μισούς που ψάχνουν συμπλήρωμα, αλλά ολόκληρους ανθρώπους που επιλέγουν να συναντηθούν. Και ίσως αυτή να είναι η πιο αληθινή αφορμή του Αγίου Βαλεντίνου: να σταθούμε ολόκληροι απέναντι σε έναν άλλον ολόκληρο άνθρωπο.
‘’Γιατί μόνο τότε η ένωση δεν γίνεται εξάρτηση. Γίνεται σχέση. Και τότε ο έρωτας παύει να είναι ανάγκη και γίνεται χώρος’’.
Κυριακή Λέντζιου
Κλινική Ψυχολόγος BSc, MSc, PhD© – Ψυχοθεραπεύτρια
